De Europese AI-verordening geldt rechtstreeks in alle lidstaten, maar het toezicht is een nationale taak. Hoe Nederland dat regelt, werd dit voorjaar duidelijk met het wetsvoorstel voor de Uitvoeringswet AI-verordening. Een overzicht voor organisaties in zorg, onderwijs en overheid.
Geen centrale AI-autoriteit
Het kabinet heeft gekozen voor een samenwerkingsmodel. Er komt geen nieuwe, aparte AI-toezichthouder. In plaats daarvan houden bestaande toezichthouders binnen hun eigen domein toezicht op AI. In totaal worden tien organisaties aangewezen, onder wie de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), de Nederlandse Arbeidsinspectie, de AFM en DNB.
De rol van de AP en de RDI
- De AP wordt toezichthouder voor de gebieden waar nog geen duidelijke sectorale toezichthouder is, zoals verboden AI-praktijken. Daarvoor komt binnen de AP een speciale bestuurder voor AI.
- De RDI wordt het centrale contactpunt voor de AI-verordening.
- Samen coördineren AP en RDI het hele stelsel, zodat toezichthouders niet langs elkaar heen werken. Ook richten zij een testomgeving in waar organisaties AI-toepassingen onder begeleiding kunnen uitproberen.
Waar staat de wet nu?
Het wetsvoorstel lag van 20 april tot en met 1 juni 2026 in internetconsultatie. Het kabinet heeft zelf aangegeven dat de Nederlandse uitvoeringswet naar verwachting later in werking treedt dan de Europese planning voorschrijft. Dat betekent niet dat de regels nog niet gelden: de AI-verordening zelf is direct van toepassing. Het betekent vooral dat de handhaving in Nederland nog verder vorm moet krijgen.
Wat betekent dit voor jouw organisatie?
- Zorg en jeugd: voor AI in medische hulpmiddelen is de IGJ aan zet. Voor algemene AI-toepassingen, zoals een assistent voor administratie of beleid, ligt het zwaartepunt bij de AP, die al toezicht houdt op de AVG.
- Gemeenten en overheid: de AP is voor veel algoritmes en AI-toepassingen die grondrechten raken het eerste aanspreekpunt.
- Onderwijs: AI die bepaalt wie toegang krijgt tot onderwijs of hoe leerlingen worden beoordeeld, valt onder de hoog-risicoregels die vanaf december 2027 gelden.
Voor de meeste organisaties verandert er in de praktijk minder dan gedacht: wie zijn AVG-huishouding op orde heeft, heeft al een goede basis. De AP kijkt bij AI immers met dezelfde bril naar persoonsgegevens.
Onze aanbeveling
Leg vast welke AI-toepassingen je gebruikt, met welk doel en met welke gegevens. Dat register is straks het eerste wat een toezichthouder wil zien, en het helpt je nu al om scherp te krijgen waar de risico’s zitten. In Morvic houden we per organisatie bij welke agents, kennisbanken en koppelingen actief zijn, inclusief een auditlog, zodat dat overzicht er gewoon is.
Bronnen: Rijksoverheid, “Kabinet zet stap met toezicht op Europese AI-regels”, 20 april 2026; Kamerbrief over de inrichting van het toezicht op de AI-verordening, 20 april 2026.
